PAGA TERA van David Paulus is een visuele kunstshow waarin Afro-Caribische identiteit, tradities en spiritualiteit samenkomen. Op zondag 13 april waren wij, op uitnodiging van Our HERitage (@ourheritage.nl), aanwezig bij PAGA TERA.
In een indrukwekkende modeshow vertelt de moderne kunstenaar, David Paulus (@davidpaulusstudio), de rituele verhalen van met name Afro-Caribische voorouders. Dit deed hij met verschillende traditionele maar ook moderne gebruiksvoorwerpen die deze voorouders in het dagelijks leven gebruikten. Denk aan boodschappentassen, vitrages, tafelkleden, schoonmaakmiddelen en andere nostalgische accessoires.
Model tijdens de show Paga Tera van David Paulus met kunst van traditionele stoffen, hoofddoek, rieten hoeden en een rozenkrans | Foto door Paco Nuñez
Wij spraken na de show even kort met de maker van PAGA TERA.
Wie is David Paulus?
David is een Curaçaose kunstenaar en docent beeldende kunst. Hij maakt moderne kunst over postkolonialisme en de Afro-Caribische community.
Als kind heeft David veel meegekregen van de mannen en vrouwen in zijn omgeving. Zoals zijn oma, Lucina Margaritha Paulus Pas. Uit zijn verhaal kon ik halen dat het onder andere haar alledaagse gebruiken waren die deze indrukwekkende show hebben geïnspireerd. Maar ook zijn opa, Abilio Pedro Paulus, speelt een belangrijke rol in ‘PAGA TERA’.
We vroegen hem of onze ervaringen van de show weerspiegeld werden in zijn boodschap aan de ontvanger. En vroegen door over de betekenis van de show.
“YOUR ROOT IS THE RECOGNITION OF WHO YOU ARE” – David Paulus
De betekenis van ‘PAGA TERA’
‘PAGA TERA’ leerde David van zijn opa, die vóór het drinken altijd een scheutje drank op de grond goot. Waarom? Het was een gebaar om de aarde te ‘blessen’, een eerbetoon aan de geesten. Het ritueel kent meerdere toepassingen. Mensen roepen ‘Paga Tera’ naar de aarde als een baby gevallen is, of gebruiken het als ritueel voor de grond bij de aankoop van een nieuwe woning met erfpacht. Deze nostalgische traditie, bracht David terug naar de dingen die hij mist uit zijn jeugd, de gebruiken van vroeger die ook in het nu een verhaal vertellen.
Met ‘PAGA TERA’ laat David het publiek iets meer kennis maken met Curaçao. Hij wilde laten zien welke tradities, (bij)geloof en culturele praktijken Curaçaoënaars hebben, waar die vandaan komen en hoe die in het heden doorwerken op de huidige generatie.
Hij geeft aan dat hij met de PAGA TERA-collectie een verhaal wil vertellen over traditie, identiteit en cultuur, door Afro-Caribische culturen te verweven met Westerse geloofsovertuigingen. Daarbij laat hij zien hoe originele Afrikaanse tradities, Creoolse invloeden, het slavernijverleden en het katholicisme op eilanden als Curaçao samenkomen in één beeldtaal.
De hele show is daarbij geïnspireerd op twee symbolische elementen: de traditionele saya ku djèki en de Piskadó.
Model met ontwerp geïnspireerd door de ‘saya ku djèki’, incl. ‘lensu di kabes’, een halve trench coat, een katoenen rok én top met kachu’s (schelpen) | Foto door Nicole Wong-Swie-San
Tijdens het korte interview konden David en ik verbinden rondom verschillende gebruiken die ook ik herkende vanuit mijn achtergrond. Ik herkende materialen en voorwerpen die ik thuis, in Suriname, veel gebruikt heb zien worden. Voorwerpen zoals polyester boodschappentassen, beelden, stoffen en accessoires.
Voor het creëren van zijn show heeft David onderzoek gedaan naar de verhalen achter de materialen van PAGA TERA.
Designing PAGA TERA
Het visuele verhaal van de show werd verteld met een mix van vertrouwde én verrassende materialen. Denk aan omslagdoeken, hoofddoeken, mamyo’s, kledingstukken, gordijnen en tafelkleden. Daarnaast gebruikte David ook religieuze objecten zoals rozenkransen, kaarsen, heilige beelden én accessoires zoals tassen, parels, kammen en gehaakte onderzetters.
Een bijzonder detail is terug te vinden in de top met kachu’s: grote schelpen die op het eerste gezicht decoratief ogen, maar een diepere betekenis dragen. Deze schelpen werden traditioneel gebruikt als blaasinstrumenten in Afro-Caribische muziek en rituelen. David verwerkte ze bewust in zijn ontwerp — niet alleen vanwege hun klank, maar ook vanwege hun historische lading. Schelpen en koraal werden namelijk ook verwerkt in de muren van huizen op slavenplantages, als stille getuigen van het koloniale verleden.
Model met ontwerp gemaakt van polyester boodschappentassen, een hoofddoek, een rok van jutte en een doorzichtige doos met religieuze beelden | Foto door Paco Nuñez
David vertelde ons dat hij sommige materialen kent van de traditionele gebruiken die hij heeft meegekregen – dingen waar hij mee is opgegroeid en die voor hem tastbare herinneringen uit zijn jeugd oproepen. Bijvoorbeeld de jutte zak waarin zijn moeder 10 kilo aardappelen kocht, waar het gezin een hele week van kon eten. Die zak werd voor de show getransformeerd tot een prachtige broek en een rok. Een ander materiaal was de uitvergrote Bristoltas die een persoonlijk verhaal vertelt over Davids naam. Bristol of ‘Buki di Bristol’ is een boekje dat elk jaar wordt uitgebracht. In dit boekje kun je onder andere babynamen, horoscopen, rituelen, dromen en geluksnummers vinden. De naam van de kunstenaar is uit dit boekje gekozen door zijn peettante: Soraida Paulus Martir.
Model met ontwerp van rieten hoed, broek en levensgrote Bristoltas | Foto door Paco Nuñez
De hoofddoeken, of ‘lensu di kabes’, maken deel uit van de traditionele ‘saya ku djèki’ — een kledingcombinatie van rok en blouse die vrouwen tijdens de slavernij droegen. Niet het kostuum zelf, maar juist de manier waarop de hoofddoek werd gevouwen, fungeerde als een vorm van stille communicatie. Elke vouw of knoop kon een boodschap uitdrukken: of een vrouw bijvoorbeeld vrijgezel, getrouwd of in rouw was. Deze traditie leeft ook voort in de Surinaams Afro-Creoolse cultuur. Daar droegen vrouwen ‘koto’s’ (kostuums) met bijbehorende ‘angisa’s’ (hoofddoeken) in verschillende kleuren, patronen en vouwstijlen — elk met hun eigen symboliek.
Model met outfit van kant met productverwijzingen, hoofddoek en parelketting | Foto door Nicole Wong-Swie-San
Het onderzoek naar de materialen en het ontwerpen van de collectie begon voor David tijdens zijn studie aan de Fontys Hogeschool voor de kunsten. Gedurende 4 jaar heeft hij als onderdeel van zijn studie onderzoek gedaan naar de verhalen achter de materialen in de show. De uitvoering tot aan de modeshow heeft hij in 8 maanden gerealiseerd.
PAGA TERA van David Paulus in beeld
PAGA TERA is voor David een mengeling van nostalgie, een link naar de dingen die je mist van vroeger – de dingen die een verhaal vertellen over het leven en gebruiken van mensen in de Afro-Caribische cultuur. Dat was duidelijk te zien tijdens de modeshow, waarin 14, wat ons betreft passende, modellen 23 kunstwerken uit de collectie lieten zien.
Met de combinatie aan modellen en unieke stukken liet David zijn eigentijdse stijl en de boodschap achter PAGA TERA zien: een sterke identiteit, gemixt met duurzaamheid, cultuur, traditie en spiritualiteit.
Op de achtergrond werd er passende culturele muziek gespeeld door een speciaal voor de show samengestelde groep. De muziek was een combinatie van de traditionele Seu en Tambú, gespeeld op de trommel, de chapi en de kachu (schelp).
Dezelfde klanken hoor je terug in Afro-Caribische rituelen, spirituele bijeenkomsten en traditionele vieringen. Als Surinaamse herkende ik de tonen van Kaseko muziek en de geluiden die je hoort bij een winti pre.
De show werd passend afgesloten met het PAGA TERA ritueel, waarbij een model langs het publiek liep en met florida water de grond ‘bleste’. Daarna kreeg David van het publiek een daverend applaus.
Model die scheutjes florida water sprenkelt op de grond om de show af te sluiten | Foto door Nicole Wong-Swie-San
De kunstenaar geeft aan zelf erg tevreden te zijn met de resultaten die hij heeft neergezet. Met name vanwege de mooie reacties die hij heeft ontvangen. De collectie is te koop en de afzonderlijke stukken kunnen voor fotoshoots en videoclips geleend worden.
De identiteit van onze voormoeders: de rol van Our HERitage
PAGA TERA van David Paulus werd mede georganiseerd door Our HERitage. Een initiatief dat volgens eigen zeggen stereotypen doorbreekt door de diversiteit en stem van Caribische vrouwen in de geschiedenis zichtbaar te maken en te verbinden met het nu. Het stelt ook individuen in staat hun culturele erfgoed te ontdekken en hun eigen identiteit te begrijpen. Dit doen ze door hen te helpen genealogisch onderzoek te doen, hun data in historische context te plaatsen en oude foto’s van voormoeders te reconstrueren.
Wat ons betreft een doeltreffende samenwerking en manier om als ontvanger van de PAGA TERA boodschap jezelf ook verder te verdiepen in je eigen diepgewortelde geschiedenis en identiteit.
De modeshow vond plaats in de prachtige lichte Studio C in Amsterdam.
PAGA TERA vertelt het verhaal van de slavernij
Davids kunst vertelt een gedeeltelijk verhaal over de slavernij. Het Paga Tera-systeem op Curaçao was een vorm van schuldslavernij, ook wel bekend als het ‘bruikleensysteem’. Daarbij huurden arbeiders — vaak voormalige slaven — stukjes land van plantage-eigenaren, in ruil voor een deel van hun oogst of arbeid. Dit systeem zorgde ervoor dat velen in armoede en afhankelijkheid bleven leven. Het lijkt sterk op het pachtmodel dat ook bekendstaat als ‘Pagamentu di Tera’.
Helemaal niet gek dus dat we tijdens het event Rehana Lalmahomed tegenkwamen. Zij is docent en schrijver van het jeugdboek ‘Hanna vertelt over de slavernij’. Dit boek vertelt twee verhalen: over slavernij en contractarbeid. Tijdens en na het event spraken we Rehana over deze verhalen en welke linkjes ze kon maken met de show. Ze was diep geraakt door de modeshow van David Paulus.
“De kunstwerken waren lopende verhalen — je voelde de loodzware geschiedenis voorbij trekken,” vertelde ze. Vooral de gebruikte materialen, zoals jutte tassen, maakten diepe indruk: “Die droegen slaven niet alleen op hun rug, maar ook mentaal.” De show liet haar voelen wat ze eerder op papier had gezet. De geschiedenis leefde, prikkelde en ontroerde.
Als docent merkte Rehana hoe weinig aandacht er op school was voor het slavernijverleden. Met haar boek wil ze vooral kinderen van kleur helpen hun eigen perspectief op deze gedeelde geschiedenis te ontdekken. En anderen motiveren om na het lezen van het boek, het gesprek voort te zetten. Het jeugdboek is opgenomen in de Canon van de Nederlandse Geschiedenis. Een belangrijke stap naar erkenning. Zolang we deze geschiedenis verstoppen, blijft onze identiteit afgebrokkeld. Onder andere met erkenning kunnen we verder bouwen aan wie we zijn.
David Paulus, Rehana Lalmahomed en Nicole Wong-Swie-San | Foto door Nicole Wong-Swie-San
Persoonlijke reflectie
Tijdens het gesprek konden David en ik verbinden op verschillende gebruiken die ik ook herkende vanuit mijn Surinaamse achtergrond.
Ook in onze cultuur is er een magische manier hoe moeders, vaders, tantes en ooms soms op onverklaarbare wijze hun kennis over tradities en rituelen overdragen. Tradities, rituelen en gedragingen waar we niet altijd (voldoende) bij stilstaan, om te begrijpen waar ze vandaan komen en hoe ze ons alledaagse leven en dus ook onze identiteit vormen.
In Suriname kennen we het PAGA TERA ritueel ook. Daar zegt men ‘libi libi gron’ (leven geven aan de grond), ‘poti wan sketgi gi gron’ (een scheutje op de grond gieten) of gewoon ‘gi gron’ (geven aan de grond). Daar doet men het vaak bij het drinken van een (Parbo) biertje.
PAGA TERA van David Paulus liet mij zien hoe onze traditionele creoolse gebruiken, rituelen, spirituele en geloofsovertuigingen zo breed gevormd en beïnvloed zijn. Dit is een onderwerp waar ik persoonlijk heel veel mee bezig ben. De show was daarom ook een mooie reminder om daar dieper en vanuit meerdere perspectieven op te reflecteren.
Welke rituelen of tradities uit jouw familie zijn het waard om te herontdekken?
Geschreven en coverfoto door: Nicole Wong-Swie-San
LEES OOK
Geef een reactie